"Đối tượng kinh tế - xã hội là cực kỳ phức tạp, khi ta không đủ khả năng để khống chế, để điều khiển cái phức tạp đó, thì không có cách gì khác hơn là áp đặt lên nó những biện pháp chủ quan và sơ lược. Và dùng cái sơ lược để khống chế cái phức tạp thì không những không thể khống chế được, mà cuối cùng có thể bị cuốn vào tình trạng hỗn loạn là xu thế tự phát của cái phức tạp không được khống chế."

"Quản lý là một nghệ thuật, nhưng ngày nay, quản lý không chỉ là nghệ thuật mà còn là khoa học và kỹ thuật. Ta hết sức tôn trọng tính nghệ thuật của quản lý, tức là tôn trọng cái khả năng cảm thụ và hành động theo tất yếu khi cái tất yếu chưa được nhận thức dưới dạng quy luật, thì phải chăng ta cũng cần tôn trọng cái mà ta đã và sẽ nhận thức được dưới dạng quy luật, tức là tính khoa học."

"Mức độ dân chủ, theo một nghĩa nào đó, phụ thuộc vào mức độ bình đẳng về quyền sở hữu thông tin trong xã hội. Ở đâu có sự chiếm đoạt cá nhân cái quyền sở hữu ấy, thì ở đó không có dân chủ."

"Trì trệ và bất biến không bao giờ là dấu hiệu của ổn định và vững bền. Chúng ta tin tưởng vào sự vững bền của đất nước chúng ta, của chế độ xã hội chủ nghĩa mà ta đang xây dựng, bởi vì đó chính là sự vững bền của một sức mạnh năng động có khả năng luôn luôn tự thay đổi, tự phát triển và tự hoàn thiện mình."

"Một hệ thống vẫn giữ một vỏ ngoài thống nhất nhưng bị đục rỗng và hỗn loạn ở bên trong tạo nên cái dối trá, cái không thật trong kinh tế và từ đó, cả trong các lĩnh vực khác của xã hội. Sự điều khiển tập trung không có hiệu lực và xu thế tự giải thoát (bằng mọi mánh lới) ra ngoài sự điều khiển đó là cơ sở vật chất của sự dối trá: từ sự dối trá trong làm ăn đến sự dối trá trong đời sống luân lý của xã hội. Sự sa sút về đạo lý này đang là một cản trở hết sức to lớn cho quá trình khôi phục trật tự của xã hội."

"Ta muốn nắm bắt tất cả, nhưng vì muốn nắm cả những cái không thể nắm, nên kết quả là ngay những cái có thể nắm được cũng tuột khỏi tay ta."

"Nhà nước cần quan tâm nhiều hơn và có chính sách cụ thể xây dựng và phát triển ngành xử lý thông tin của nước ta. Đây không phải chỉ là một ngành khoa học, mà đã là một ngành kỹ thuật, và cũng là một ngành kinh tế. Không phải chỉ ở các nước phát triển, mà cả ở nhiều nước đang phát triển, ngành này đã được đưa vào hàng các ngành được ưu tiên phát triển. Thông tin là tài nguyên quý giá của quốc gia. Cần phát triển ngành xử lý thông tin để có khả năng khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên đó."

"Dân chủ là quyền của dân, đồng thời cũng là nguồn vô tận tạo nên sự phong phú và giàu có của xã hội. Vì vậy, dân chủ là một yêu cầu cấp thiết, một nội dung cơ bản của đổi mới."

"Xã hội ta chưa phải là xã hội chủ nghĩa. Cưỡng bức những kiểu xã hội chủ nghĩa một cách ««ý chí luận»» cho nó như vừa qua thì không làm cho nó gần tới chủ nghĩa xã hội, mà thực tế đẩy nó ra xa hơn."

"Mọi người Việt Nam, dù ở góc trời nào, miễn là có nguyện vọng, đều có thể tìm được một chỗ đứng bình đẳng trên đất nước Việt Nam này để lao động và cống hiến cho sự phồn vinh của đất nước bằng mọi cách thích hợp với hoàn cảnh và khả năng của mình."

"Thành phần công nhân, đại diện cho chân tay và điều khiển các máy móc cơ khí, không còn đóng vai trò tiên tiến trong nền sản xuất xã hội nữa. Đại diện tiên tiến nhất của nền sản xuất hiện đại là lao động trí tuệ."

"Ta không sợ phát triển sản xuất với một nền sản xuất hàng hóa đầy đủ là làm mất chủ nghĩa xã hội, bởi vì chủ nghĩa xã hội là cái ta đã có đâu mà sợ mất. Có mất chăng là mất đi những thứ mang nhãn hiệu chủ nghĩa xã hội dối trá, để xây dựng dần cơ sở giúp có cho một chủ nghĩa xã hội thật sự trong tương lai."

"Dân chủ mang chân lý vào quyền lực, còn chuyên chế đem quyền lực ngự trị lên chân lý."

"Ta muốn có một xã hội dân chủ không phải để được tự do cãi vã nhau, đả kích nhau, mà là để được hưởng niềm ấm áp xem đất nước này là của mình, được cùng góp phần làm giàu cho đất nước. Đất nước là trường tồn, và luôn luôn cần được nuôi dưỡng bằng những sức sống mãnh liệt nhất chứa đựng trong nó. Một nền dân chủ thực sự là để bảo đảm cho đất nước có được khả năng chắt lọc và hấp thụ mọi tinh hoa của dân tộc; có thay thế mà không phủ định, có lựa chọn mà không loại bỏ; mọi thành viên được cống hiến cho đất nước phần tươi mát và trong lành nhất của trí tuệ và sức lực mình."

"Cái đang mất đi, cái đang được đòi hỏi phải mất đi, chỉ là những khuyết tật và sai lầm trong một mô hình đã lỗi thời của chủ nghĩa xã hội."

"Đã đến lúc không nên né tránh nữa câu hỏi: phải chăng trong gần một thế kỷ qua, chỉ có ở các nước xã hội chủ nghĩa mới phát triển được những gì mang tính chất xã hội chủ nghĩa, còn ở phía bên kia mọi thứ đều chỉ nhằm biện hộ, cứu vãn sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản?"

"Ổn định là điều kiện cho sự phát triển, chứ tự nó không phải là mục tiêu. Vì ổn định để tạo điều kiện cho sự phát triển, nên phải là ổn định trong phát triển, một sự ổn định động, chứ không phải ổn định tĩnh, ổn định của nguyên trạng, trì trệ và bất biến."

"Mô hình chủ nghĩa xã hội với chế độ sở hữu công cộng về tư liệu sản xuất, với một nền kinh tế quản lý tập trung theo kế hoạch nhà nước đã chứng tỏ là không có hiệu quả; chính chúng ta từ mấy năm nay đang thay đổi cả những yếu tố cơ bản đó, vậy nói kiên trì chủ nghĩa xã hội thì là chủ nghĩa xã hội nào?"

"Sau khi thống nhất, một mô hình chủ nghĩa xã hội đã được vội vã áp đặt lên toàn đất nước. Tác dụng đầu tiên là đã đặt vào thế đối địch một bộ phận to lớn những năng lực thật sự có thể góp phần làm giàu đất nước và gạt bỏ khả năng hòa giải và hòa hợp dân tộc."

"Như vậy sự quản lý tập trung nhưng bất lực làm tê liệt một phần lớn những năng lực thật sự của đất nước, đồng thời tạo ra sự hỗn loạn và dối trá trong mọi mặt hoạt động kinh tế và xã hội."

"một kiểu mô hình hợp lý có khả năng vươn tới các mơ ước về giàu có và công bằng là: một nền kinh tế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước cùng với một nền chính trị dân chủ, đoàn kết và hòa hợp dân tộc. Đó là xu thế chung của thời đại, là mục tiêu phấn đấu của nhiều dân tộc."

"Xã hội tạo điều kiện cho mọi công dân có khả năng sở hữu tư nhân, chứ không phải tước đoạt mọi sở hữu tư nhân để hòa vào một thứ "sở hữu toàn dân" luôn có nguy cơ biến thành sở hữu riêng vô trách nghiệm của một số kẻ đặc quyền."

"Trong nông nghiệp, cần thừa nhận quyền sở hữu ruộng đất của nông dân (người cày có ruộng) và để người nông dân tự chọn hình thức sản xuất gia đình hay hợp tác."

"Cần phải nhìn nhận một thực tế là không thể có dân chủ thật sự trong một chế độ có qui định trước sự độc quyền lãnh đạo của Đảng."

"Quốc hội là cơ quan quyền lực cao nhất (thực sự chứ không phải hình thức)... Điều mấu chốt ở đây là Quốc hội phải được bầu ra bằng bầu cử thực sự tự do và công bằng, không một đảng phái chính trị nào được qui định trước là có quyền tuyệt đối đứng trên Nhà nước và lãnh đạo Nhà nước."

"Tham nhũng về thực chất là việc biến một cách phi pháp quyền lực thành hàng hóa. Trong một nền kinh tế không có hàng hóa thì người ta không thể dùng quyền để bán đi được. Nhưng một nền kinh tế thị trường mà vẫn giữ độc quyền thì quyền cũng là một thứ hàng hóa. Cho nên không thể kết hợp những yếu tố không thể dung hòa được của hai thể chế để hy vọng tạo ra một hình thái tích cực được."

"Quyền tự do ngôn luận và tự do báo chí không chỉ nằm trong phạm vi quyền con người, mà đây là quyền của nhân dân góp phần vào công việc của cộng đồng. Trong hệ điều khiển của xã hội, không có nó thì xã hội bị tê liệt và sự thao túng của quyền lực là điều không thể tránh khỏi."

"Chúng ta cũng không nên bắt cả dân tộc ta phải đội lên đầu bất kỳ một chủ nghĩa nào, bất kỳ một cá nhân nào. Dân tộc phải trên hết."

"Đảng lãnh đạo, như vậy, là phải đứng trong dân tộc, nằm trong dân tộc, cùng với dân tộc để tranh quyền lãnh đạo, chứ không phải tự đặt mình đứng trên dân tộc, đứng ngoài dân tộc, đứng trên Nhà nước để tự áp đặt quyền lãnh đạo của mình."

"Tôi không chống lại sự lãnh đạo của đảng. Tôi mong muốn có một đảng với tư cách là một lực lượng chính trị có tổ chức và có kinh nghiệm, có trí tuệ và có năng lực tập họp, giành được sự tín nhiệm của nhân dân và lãnh đạo đất nước trong một thể chế dân chủ."

"Tôi không phải là một chính khách và tôi không có tham vọng (chính trị). Song, với tư cách một nhà khoa học và một công dân yêu nước, tôi muốn tham gia việc nước. Dân chủ là tham gia việc nước."

"...đảng cộng sản Việt Nam có hai mặt, mặt cộng sản và mặt yêu nước. Nó nên giữ mặt thứ nhì và bỏ mặt thứ nhất, nó có thể tự biến đổi thành một lực lượng yêu nước chân chính."

"Điều cốt yếu không phải là có nhiều đảng, không phải là có một chế độ đa đảng, mà là có sự chọn lựa thật sự. Muốn chọn lựa thật sự, hai đảng có thể cũng đủ, với điều kiện là hai đảng ấy thực sự khác nhau."

"Cần phải thẳng thắn mà thừa nhận rằng đất nước ta không thể giàu lên được, đời sống nhân dân lao động của ta không thể khấm khá lên được bằng đấu tranh giai cấp, bằng chuyên chính vô sản, bằng kinh tế nhà nước, và bằng những lời lẽ mị dân được đâu."

"Đã đến lúc không thể vin vào lý do trung thành để áp đặt một ý thức hệ lỗi thời cho xã hội, không thể dựa vào những hào quang dĩ vãng của một thế hệ di trước để khẳng định vị trí độc tôn cho một lớp người tự xưng là kế thừa trong hiện tại, không thể buộc mọi người chấp nhận có con đường được lựa chọn một lần cho mãi mãi."

"Đảng triệt để đổi mới là đổi mới về mục tiêu, về cơ sở lý luận và tư tưởng, về phương thức tổ chức, và đặc biệt về cách xác định vị trí của mình trong dân tộc... cái cần quan tâm và giữ vững là có tiếp tục giữ vai trò lực lượng tiên phong của dân tộc trong bước chuyển biến lịch sử quan trọng này hay không."

"Ta cần nhận thấy sự sụp đổ đó là do chế độ xã hội chủ nghĩa "theo mô hình Mác – Lênin" đã không còn thích hợp với những đòi hỏi phát triển của nền sản xuất hiện đại, nền kinh tế thị trường hiện đại; vì vậy sẽ là ảo tưởng nếu nghĩ rằng sự thất bại chỉ là tạm thời và rồi hình thức đó sẽ được phục hồi vào một ngày đẹp trời nào đó trong tương lai."

"Cái mà ta cần kiên trì là sự giàu mạnh của đất nước, hạnh phúc của nhân dân, là thống nhất, độc lập, dân chủ. Còn chủ nghĩa này, chủ nghĩa nọ, cách tổ chức này nọ, cái gì thích hợp cho mục tiêu nói trên thì ta theo, cái gì không còn thích hợp thì ta bỏ."

"Trải qua các giai đoạn phát triển lịch sử của mình, loài người đã từng biết đến những cách tạo ra của cải và sự giàu có khác nhau: Trong kinh tế nông nghiệp thì của cải được tạo ra từ chăn nuôi, trồng trọt; còn kinh tế công nghiệp thì đã trải qua nhiều cách làm giàu: (1) trong giai đoạn đầu, của cải được tạo ra chủ yếu bằng khai thác lao động và tài nguyên tự nhiên; (2) tiếp đó, bằng các sản phẩm được chế biến với các công nghệ chế tạo; (3) khi kinh tế thị trường phát triển thì một phần quan trọng trong sự giàu có được tạo ra từ khu vực dịch vụ (cho các hoạt động kinh tế như thương mại, ngân hàng, tài chính, cho đời sống, và mọi lĩnh vực khác); (4) và đến giai đoạn hiện nay, một phần ngày càng lớn (ở các nước phát triển nhất là trên 50%) của cải và sự giàu có được tạo ra từ các nguồn lực thông tin và tri thức."

"Trong các cách làm giàu đó thì hiện nay chủ yếu ta mới "mạnh" ở nông nghiệp và ở khai thác lao động và tài nguyên tự nhiên, tức là ở những cách làm giàu kém hiệu quả nhất trong nền kinh tế hiện đại."

"Ðặc điểm chủ yếu của tư duy hệ thống là ở cách nhìn toàn thể và do cách nhìn toàn thể mà thấy được những thuộc tính hợp trội của hệ thống. Các thuộc tính hợp trội là của toàn thể mà từng thành phần không thể có. Tình yêu, hạnh phúc, thành đạt, . là những thuộc tính của một con người trong toàn thể, chứ không thể là của một bộ phận nào trong con người đó. Cũng vậy, dân chủ, bình đẳng, . là thuộc tính của một xã hội, chứ không thể là thuộc tính của từng con người trong xã hội đó. Hợp trội là sản phẩm của tương tác, qua tương tác mà có cộng hưởng tạo nên những giá trị cao hơn tổng gộp đơn giản các giá trị của các thành phần."

"Khoa học về các hệ thống phức tạp cho ta thấy từ những vận động theo luật tất định một hệ phi tuyến có thể có hành vi dẫn đến hỗn độn, bất định; và ngược lại, từ trong hỗn độn (hay bên bờ hỗn độn) hệ có thể có khả năng tự tổ chức để chuyển sang một trật tự mới có tính tổ chức cao hơn. Những khả năng xuất hiện hỗn độn từ trật tự tất định, và ngược lại, những khả năng sáng tạo, phát sinh các trật tự và tổ chức mới từ hỗn độn (hay bên bờ hỗn độn) càng ngày càng được nhận thức như là những hiện tượng phổ biến trong các hệ thống thực tế của tự nhiên và xã hội."

"Trong một thế giới và một xã hội phức tạp, ngày càng phát triển đa dạng, có lắm đổi thay và biến động, mà vẫn khư khư xem rằng chỉ những quan điểm tất định, những cách nhìn nhị nguyên là duy nhất đúng, rồi vận dụng một cách cứng nhắc, thì có dẫn đến những nhận thức sai lầm và những hành động thất bại cũng là điều khó tránh khỏi."

"Dù khoa học đã mạnh hơn bao giờ hết, nhưng chính vì rất mạnh mà tự hiểu được những hạn chế của mình, nên lại cần đến sự hỗ trợ của nghệ thuật để nắm bắt những cái mà mình không thể hiểu thấu hoàn toàn."

"Một xã hội là một hệ thống rất phức tạp, mọi cách hiểu qui giản dẫn đến những biện pháp qui giản đều khó tránh khỏi thất bại. [...] Ðổi mới tư duy để có một cách nhìn, một cách hiểu, một cách suy nghĩ, và từ đó có những quyết định thích hợp, là yêu cầu không riêng của một tầng lớp nào, mà trở thành yêu cầu chung của xã hội."

"Có phải khi nói đến mục tiêu "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh" là ta đã đưa ra một định nghĩa mới về "xã hội chủ nghĩa", tuy chưa công khai từ bỏ khái niệm cũ về "xã hội chủ nghĩa" theo học thuyết Mác-Lênin như hầu hết các đảng cộng sản trên thế giới đã làm?"

"Như trên đã nói, chính vì còn lưu luyến với quan niệm cũ nên ta chưa thoát khỏi nỗi lo sợ này, nỗi lo sợ thị trường và dân chủ sẽ làm cho xã hội phát triển ngoài sự lãnh đạo độc tôn của một Đảng độc quyền và của một ý thức hệ chuyên chế. Thoát khỏi những luyến tiếc với quan niệm cũ về chủ nghĩa xã hội sẽ giải phóng ta khỏi những ràng buộc của cái gọi là "thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa", điều mà nhiều nước anh em trước chúng ta đã tốn bao công sức muốn duy trì mà cuối cùng cũng đành từ bỏ, vì nó trái với yêu cầu của phát triển, nó bảo vệ vị trí chủ đạo của một khu vực rộng lớn và trì trệ của nền kinh tế và duy trì một môi trường béo bở và phi pháp cho tham nhũng, lãng phí, và nhiều tiêu cực khác trong xã hội."

"Mà tài sản tri thức và vốn trí tuệ là đặc hữu của bộ óc con người, của từng con người; như vậy nếu xem bình đẳng về kinh tế phải là bình đẳng về quyền sở hữu tài sản thì phải chăng sẽ đến lúc cái làm nên quyền bình đẳng đó đã chứa sẵn trong cái bình đẳng tự nhiên của con người?"

"Dường như trong khi chúng ta mải mê săn tìm nhiều hiểu biết chi tiết về các thành phần, các bộ phận, thì về hành vi toàn thể của cả hệ thống ta lại không biết gì cả, mà thực ra cái ta cần biết lại chính là những hành vi toàn thể đó, đó là sự sống của một con người, sức mạnh của một tổ chức, cái làm nên sự giàu có của một nền kinh tế, sự phong phú của một xã hội, v.v…"

"Sự phát triển của các hệ thống phức tạp là một quá trình tiến hoá, nhưng tiến hoá không phải chỉ bằng cơ chế đấu tranh sinh tồn và chọn lọc tự nhiên để loại bỏ nhau, mà còn là, và chủ yếu là, bằng cơ chế thích nghi làm tăng khả năng học để tìm được các giải pháp hiệp tác cùng tiến hoá, do đó tiến hoá luôn làm giàu có thêm, phong phú thêm cái đa dạng của thế giới."

"Đoàn kết toàn dân tộc ngày nay không còn có ý nghĩa là đòi hỏi phải thống nhất một ý chí và hành động theo một sự chỉ đạo duy nhất, mà phải là trong môi trường của sự đồng thuận chung, mọi thành phần được tự do phát huy mọi năng lực trong hoạt động của mình, để rồi qua sự tương tác hết sức đa dạng của xã hội tạo nên những hợp trội, tức là những chất lượng mới, những trật tự mới làm nên những giàu có chung của toàn xã hội."